De term ‘zombillion’ is de laatste tijd steeds vaker te horen in financiële kringen, vaak in verband met de complexiteit van moderne financiële markten en de manier waarop waardeloze activa toch een economische rol kunnen spelen. Het is een concept dat de aandacht vestigt op de potentiële gevaren van het vasthouden aan bezittingen die in werkelijkheid geen waarde meer vertegenwoordigen, maar toch een vertekend beeld van welvaart kunnen geven. Deze ‘zombie’-activa, die noch volledig leven noch volledig dood zijn, kunnen een bedreiging vormen voor de stabiliteit van het financiële systeem.
Het idee achter zombillion is dat het accumuleren van slechte schulden en ineffectieve investeringen een rem kan zetten op economische groei. Bedrijven en financiële instellingen die jarenlang met minimale winst of zelfs verlies blijven opereren, kunnen kapitaal en middelen vasthouden die elders veel effectiever zouden kunnen worden ingezet. Dit fenomeen is niet nieuw, maar de omvang en de potentiële impact ervan in de huidige economie zijn aanzienlijk toegenomen.
De term ‘zombillion’ is een samenvoeging van ‘zombie’ en ‘billion’, en verwijst naar het fenomeen van miljarden aan activa die feitelijk waardeloos zijn, maar nog steeds op de balans staan van bedrijven, banken en andere financiële instellingen. Deze activa kunnen bestaan uit leningen die niet worden terugbetaald, vastgoed dat zijn waarde heeft verloren, of investeringen in bedrijven die geen winst maken. Het probleem is dat deze ‘zombie’-activa het vermogen van financiële instellingen om nieuwe leningen te verstrekken en te investeren in productieve projecten belemmeren. Ze vormen een soort ‘slechte bank’-situatie, waarbij kapitaal wordt vastgehouden in niet-renderende activa.
Een belangrijke factor die heeft bijgedragen aan de toename van zombillion is het langdurig lage rentebeleid dat in veel landen is gevoerd na de financiële crisis van 2008. Lage rente tarieven maken het aantrekkelijker voor bedrijven om schulden aan te gaan, zelfs als ze geen sterke groeivooruitzichten hebben. Dit heeft geleid tot een toename van het aantal ‘zombie’-bedrijven, die hun schulden kunnen blijven aflossen dankzij de lage rente, maar niet in staat zijn om te innoveren en te groeien. Deze situatie creëert een kunstmatige verlenging van de levensduur van bedrijven die in een gezonde economie failliet zouden zijn gegaan.
| Jaar | Geschatte Waarde van Zombiebedrijven (Globale Schatting) |
|---|---|
| 2007 | $500 miljard |
| 2013 | $1.5 biljoen |
| 2023 | $3 biljoen |
Zoals de tabel laat zien, is de geschatte waarde van zombiebedrijven aanzienlijk toegenomen in de afgelopen jaren. Dit onderstreept de ernst van het probleem en de noodzaak van actie om de negatieve gevolgen te beperken.
De aanwezigheid van zombillion heeft een aantal negatieve effecten op de economische groei. Ten eerste belemmert het de allocatie van kapitaal naar productieve investeringen. Wanneer kapitaal wordt vastgehouden in niet-renderende activa, is er minder kapitaal beschikbaar voor bedrijven die wel groeipotentieel hebben. Ten tweede kan het leiden tot een lagere productiviteit, omdat ‘zombie’-bedrijven vaak minder efficiënt zijn en minder innovatief zijn dan gezonde bedrijven. Ten derde kan het leiden tot een verhoogd risico op financiële instabiliteit, omdat de waarde van ‘zombie’-activa kan dalen en verliezen kan veroorzaken voor financiële instellingen. De langetermijneffecten kunnen aanzienlijk zijn, wat resulteert in verminderde investeringen en innovatie.
Een specifieke sector die bijzonder gevoelig is voor het zombillion-fenomeen is de vastgoedmarkt. In veel landen zijn vastgoedprijzen in de afgelopen jaren sterk gestegen, mede dankzij het lage rentebeleid. Dit heeft geleid tot een toename van hypotheekschulden, waarvan een deel mogelijk niet kan worden terugbetaald als de vastgoedprijzen dalen. Dit kan leiden tot een situatie waarin vastgoedontwikkelaars en banken vast komen te zitten met waardeloze activa. Het vasthouden van deze onrendabele vastgoedprojecten belemmert de ontwikkeling van nieuwe, duurzame projecten.
Deze punten illustreren de complexiteit van de negatieve effecten en de noodzaak van een holistische benadering om het probleem aan te pakken.
Centrale banken spelen een cruciale rol in het beheer van zombillion. Hun beleid van lage rente tarieven heeft, zoals eerder vermeld, bijgedragen aan de toename van het probleem. Nu staan centrale banken voor de uitdaging om de rente te verhogen om de inflatie te bestrijden, zonder de economie in een recessie te storten en het zombillion-probleem te verergeren. Het verhogen van de rente zal ‘zombie’-bedrijven onder druk zetten om hun schulden af te lossen of failliet te gaan, maar dit kan ook leiden tot verliezen voor banken en andere financiële instellingen. Het is een delicate balans tussen het stimuleren van economische groei en het aanpakken van de structurele problemen in de economie.
Naast het rentebeleid kunnen centrale banken ook andere instrumenten gebruiken om zombillion te beheersen, zoals macroprudentiële instrumenten. Dit zijn maatregelen die erop gericht zijn om de stabiliteit van het financiële systeem te waarborgen. Voorbeelden van macroprudentiële instrumenten zijn het verhogen van de kapitaaleisen voor banken, het beperken van de hoeveelheid leningen die banken kunnen verstrekken aan ‘zombie’-bedrijven, en het invoeren van stresstests om de weerbaarheid van banken te beoordelen. Door deze instrumenten effectief in te zetten, kunnen centrale banken het risico op financiële instabiliteit verminderen en de economische groei stimuleren.
Deze maatregelen kunnen helpen om de blootstelling van het financiële systeem aan zombillion te verminderen.
Zombillion is niet alleen een nationaal probleem, maar ook een internationaal probleem. In een geglobaliseerde economie kunnen de gevolgen van zombillion zich snel verspreiden over de grenzen heen. Als een groot aantal ‘zombie’-bedrijven in één land failliet gaat, kan dit leiden tot verliezen voor banken en andere financiële instellingen in andere landen. Bovendien kan het leiden tot een afname van de internationale handel en investeringen. Internationale samenwerking is daarom essentieel om het probleem van zombillion aan te pakken.
De toekomst van zombillion is onzeker, maar het is waarschijnlijk dat het probleem de komende jaren zal blijven bestaan. De lage rente tarieven en de hoge schuldenlast van veel landen blijven een bron van zorg. Om de negatieve gevolgen van zombillion te beperken, is het belangrijk om preventieve maatregelen te nemen. Dit omvat het stimuleren van innovatie en productiviteitsgroei, het bevorderen van verantwoord schuldenbeheer, en het versterken van de regelgeving voor de financiële sector. Het is ook belangrijk om te investeren in onderwijs en opleiding, zodat mensen de vaardigheden hebben die ze nodig hebben om te gedijen in een snel veranderende economie. De focus moet liggen op een gezondere, meer duurzame economische groei die niet afhankelijk is van kunstmatige stimulansen.
Het is essentieel dat beleidsmakers, financiële instellingen en bedrijven zich bewust zijn van de risico's van zombillion en proactieve stappen ondernemen om deze risico's te beheersen. Dit vereist een lange termijn visie en de bereidheid om moeilijke beslissingen te nemen. Een te lange periode van uitstel kan de situatie alleen maar verergeren en de potentiële economische gevolgen vergroten.
